در دنیای صنایع شیمیایی، نفت، گاز و حتی برخی کارگاههای تولیدی، وجود محیطهای خطرناک که پتانسیل انفجار دارند، امری اجتنابناپذیر است. در چنین شرایطی، استفاده از تجهیزات تهویه استاندارد و عادی میتواند فاجعهبار باشد؛ چرا که کوچکترین جرقه ناشی از یک فن معمولی میتواند منجر به انفجارهای عظیم شود. اینجا است که نحوه انتخاب فن ضد انفجار اهمیت پیدا میکند و به عنوان یک راهکار ایمنی حیاتی مطرح میشود. کاربرد فن ضد انفجار عمدتاً در تخلیه گازهای سمی، بخارات قابل اشتعال و جلوگیری از تجمع مواد منفجره در فضاهای بسته است.
انتخاب فن ضد انفجار صحیح، نیازمند درک عمیق از محیط عملیاتی، نوع مواد خطرناک موجود و الزامات فنی دقیق است. اطمینان از انطباق فن با استانداردهای فن اگزاست ضد انفجار مانند ATEX یا IECEx، گامی اساسی برای تضمین ایمنی پرسنل و تجهیزات است. این مقاله از سری مقالات وبسایت تهویه سازه شار به بررسی جامع معیارهای انتخاب، انواع فنهای ضد انفجار و اهمیت پیروی از استانداردها میپردازد تا راهنمای کاملی برای مهندسان و متخصصان ایمنی باشد.
نحوه انتخاب فن ضد انفجار: معرفی و کاربرد آن
فن ضد انفجار تجهیزی برای تهویه در محیطهایی است که امکان وجود گازهای قابل اشتعال، بخارات فرار یا ذرات قابل انفجار وجود دارد. در چنین مکانهایی، ایمنی الکتریکی و مکانیکی اهمیت حیاتی دارد و تنها دستگاههایی مجازند که طبق استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار طراحی شده باشند. کاربرد فن ضدانفجار در پالایشگاهها، نیروگاهها، صنایع پتروشیمی و حتی کارگاههای رنگ و حلال بسیار گسترده است.
در طراحی و نحوه انتخاب فن ضد انفجار باید به کلاس منطقه، نوع گاز، دمای کاری و میزان رطوبت توجه داشت. این نوع فنها معمولاً از موتورهای مخصوص با حفاظ تقویتشده و سیستم ارتینگ مقاوم استفاده میکنند تا هیچ جرقهای از داخل فن به محیط منتقل نشود. استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار معمولاً الزام میکنند که تمام اجزای الکترومکانیکی تست مقاومت در برابر اشتعال گذرانده باشند.
در نگاه مهندسی، کاربرد فن ضد انفجار صرفاً تهویه نیست؛ بلکه ایجاد فشار مثبت یا منفی برای جلوگیری از انتشار گازهای خطرناک است. زمانی که نحوه انتخاب فن ضد انفجار دقیق نباشد، نه تنها کارایی تهویه کاهش مییابد؛ بلکه خطر احتراق بالا میرود. بنابراین رعایت استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار در مرحله طراحی، خرید و نصب الزامی است.
معیارهای انتخاب فن ضد انفجار چیست؟
اولین معیار در انتخاب فن ضد انفجار تعیین محیط عملیاتی است. نوع محیط (Zone 0، Zone 1 یا Zone 2) مشخص میکند چه سطح ایمنی نیاز دارید. برای مثال، Zone 0 محیطی است که مواد قابل انفجار همواره حضور دارند و باید از فنهای کاملاً پوشیده با درجه حفاظتی IP68 استفاده کرد. در چنین شرایطی، کاربرد فن ضدانفجار شامل تخلیه مداوم گازهاست تا هیچ تجمع خطرناک شکل نگیرد.
در گام دوم از نحوه انتخاب فن ضد انفجار، توجه به جنس بدنه و پروانه حیاتی است. آلومینیوم، فولاد ضدزنگ، پلیپروپیلن تقویتشده یا مواد ضدجرقه انتخابهای معمولاند. در کنار این عناصر، باید مطابقت با استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار بررسی شود تا حتی اصطکاک مکانیکی، تولید جرقه نکند.
در نهایت، برای اطمینان از کارایی، سازندگان معتبر معمولاً فنهای خود را بر اساس کلاس حرارتی موتور و نوع گاز آزمون میکنند. به همین دلیل، مهندسان ایمنی در پروژههای صنعتی همواره تأکید دارند انتخاب فن ضد انفجار باید بر پایه دادههای استاندارد انجام گیرد نه صرفاً توان تهویه. کاربرد فن ضدانفجار زمانی ایمن و مؤثر است که مشخصات فنی دقیقاً با نوع گاز و دمای محیط تطابق داشته باشد.
نحوه انتخاب فن ضد انفجار بر اساس کلاس انفجاری
در انتخاب صحیح، مهندسان ابتدا کلاس انفجاری را تعیین کرده و سپس مدل فن را تطبیق میدهند. جدول زیر راهنمایی کاربردی برای انتخاب فن ضد انفجار در محیطهای مختلف بر اساس کلاس انفجاری ارائه میدهد:
| الزامات استاندارد | کاربرد اصلی | نوع فن پیشنهادی | سطح حفاظت مورد نیاز | نوع محیط | کلاس انفجاری |
| مطابقت با استانداردهای فن اگزاست ضد انفجار | تخلیه بخارات سبک هیدروکربنی | فن سانتریفیوژ ضد انفجار با موتور در خارج کانال | IP68، سیستم آببندی کامل | وجود مداوم گاز انفجاری | Zone 0 |
| تأییدیه ATEX و IECEx | خروج بخارات از اتاق پمپ و رنگ | فن محوری با موتور ضد انفجار کلاس T4 | IP66، پوشش ضد جرقه | حضور احتمالی گاز در زمان عملکرد | Zone 1 |
| انطباق با استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار | تهویه انبار مواد اشتعالزا | فن سقفی ضد انفجار با حفاظ مکانیکی | IP55 | احتمال کم آلودگی انفجاری | Zone 2 |
در این طبقهبندی، نحوه انتخاب فن ضد انفجار به سطح حفاظت الکتریکی و مکانیکی بستگی دارد. طبقات T1 تا T6 نیز شدت دمای قابل تحمل موتورها را مشخص میکنند. رعایت این پارامترها باعث میشود کاربرد فن ضد انفجار ایمن و پایدار باشد و در بلندمدت عملکرد بدون خطر ارائه دهد.
استانداردهای جهانی تأکید میکنند هر پروژهای باید مدارک مطابقت با استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار را هنگام تحویل تجهیز ضمیمه کند. عدم توجه به این مسئله حتی اگر فن از نظر ساختار مناسب باشد، مجاز به نصب نخواهد بود.
فن ضد انفجار برای محیطهای خطرناک
در محیطهای مانند مخازن سوخت، اتاقهای رنگ، پالایشگاهها یا تونلهای گازی، خطر انفجار دائماً وجود دارد. در این موقعیتها، نحوه انتخاب فن ضد انفجار باید مبتنی بر ارزیابی ریسک باشد. مهندس ایمنی باید بداند چه نوع گازی در فضا موجود است، فشار کاری چقدر است و کجا فن قرار میگیرد.
به عنوان مثال، در اتاق رنگ خودرو، کاربرد فن ضد انفجار برای تخلیه بخارات رنگی است که قابلیت اشتعال بالا دارند. نوع فن محوری با قابلیت تخلیه حجمی بالا و موتور با حفاظت حرارتی مناسب انتخاب میشود. رعایت استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار تضمین میکند بخش الکترونیکی در تماس با رنگ یا حلالها جرقهزا نباشد.
یکی از خطاهای معمول هنگام نصب، عدم توجه به مسیر جریان هوا است. فنی که بر خلاف جهت طراحی نصب شود، بهجای تخلیه، گاز را پخش میکند. بنابراین در فرایند خرید و نصب، داشتن گواهی سازنده که مطابق نحوه انتخاب فن ضد انفجار طراحیشده باشد، اجباری است تا کاربرد فن ضدانفجار ایمن باقی بماند.
استاندارد ATEX چیست؟
استاندارد اروپایی ATEX از مهمترین اسناد بینالمللی برای تجهیزات ضد انفجار است. این قانون مشخص میکند هر محصولی برای استفاده در مناطق مستعد انفجار باید دارای علامت «Ex» و شماره تأییدیه باشد. در فرآیند صدور گواهی، تمام معیارهای مربوط به نحوه انتخاب فن ضد انفجار و الزامات نصب بررسی میشود.
از نظر سازندگان، رعایت ATEX به معنی تضمین ایمنی در طراحی، تولید و بهرهبرداری است. بسیاری از شرکتهای معتبر جهانی محصولات خود را بر اساس این استاندارد تولید میکنند تا کاربرد فن ضدانفجار در سایتهای اروپا بدون مانع قانونی باشد. طبق ATEX، استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار باید علاوه بر ویژگیهای مکانیکی، الزامات حرارتی، فاصلههای ایمنی و مقاومت بدنه را نیز پوشش دهند. این استاندارد از معدود مقرراتی است که به طور مستقیم تعیین میکند نحوه انتخاب فن ضد انفجار برای Zoneهای مختلف چگونه باید صورت گیرد تا تمام فرآیند صنعتی ایمن گردد.
استاندارد IECEx
استاندارد بینالمللی IECEx مشابه ATEX است؛ اما دامنه جهانی دارد. این استاندارد توسط کمیسیون بینالمللی الکتروتکنیک (IEC) تدوین شده و پذیرش گستردهای در آسیا، خاورمیانه و استرالیا دارد. رعایت آن در پروژههای بزرگ مانند صنایع نفت و گاز یا داروسازی الزامی است.
مطابق با این استاندارد، کلیه تجهیزات باید در فرآیند آزمونهای شدید قرار گیرند تا مطابقت کامل با استانداردهای فن اگزاست ضدانفجار تأیید شود. تولیدکنندگان باید طراحی موتور، کابلکشی و سیستم استارت را بر اساس کلاس انفجار منطقه انتخاب کنند.
در نتیجه، رعایت IECEx نه تنها کیفیت تجهیزات را افزایش میدهد بلکه سبب میشود مهندسان با اعتماد بیشتری فرایند نحوه انتخاب فن ضد انفجار را انجام دهند. برای پروژههای بینالمللی، داشتن این گواهی مهمتر از ATEX است زیرا تضمین میکند کاربرد فن ضد انفجار در هر منطقهای قابلپذیرش و قانونی است.
جمعبندی
ایمنی در واحدهای صنعتی وابسته به شناخت دقیق نحوه انتخاب فن ضد انفجار است. اگر فرآیند انتخاب بر پایه تحلیل منطقه، کلاس دمایی، نوع گاز و استانداردهای معتبر انجام شود، خطرات به حداقل میرسد. رعایت الزامات طراحی و تست در چارچوب استانداردهای فن اگزاست ضد انفجار تضمینکننده عملکرد پایدار فن خواهد بود.
برای دستیابی به بالاترین سطح ایمنی، لازم است مهندسان پروژهها با آگاهی کامل از کاربرد فن ضد انفجار و ویژگیهای ساخت آن تصمیمگیری کنند. ترکیب فن مناسب با الزامات استانداردی نتیجهاش تهویه مؤثر، کاهش ریسک و انطباق کامل با قوانین است.
در نهایت، زمانی نحوه انتخاب فن ضد انفجار بهینه و علمی انجام شود، ایمنی تجهیز و محیط در کنار بهرهوری صنعتی تضمین شده است و نقش مستقیم در کاهش حوادث انفجاری دارد.
شرکت تهویه سازه شار به عنوان یکی از پیشگامان در زمینه تولید دمپر و دریچههای صنعتی و ساختمانی، چشمانداز خود را بر پایه نوآوری و کیفیت قرار داده است. این شرکت با پیروی از جدیدترین ترندهای جهانی، محصولاتی از قبیل سیستمهای مدیریت دود، تجهیزات ضد انفجار و سیستمهای توزیع هوای مدرن را به بازار ارائه میدهد. تیم مهندسی متخصص و جوان این شرکت، با سرعت عمل بالا و پویایی در ارائه خدمات، همواره در تلاش است تا پاسخگوی نیازهای متنوع مشتریان باشد. برای دریافت اطلاعات بیشتر میتوانید به قسمت تماس با ما این وبسایت مراجعه کنید.
بدون نظر